ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: پێدەچێت حکوومەتی عێراق بیر لە مۆدێلێک بکاتەوە بۆ دیاریکردنی چارەنووسی یەکەکانی بەرخۆدانی شنگال کە لێکچوونەکانی لەگەڵ پرۆسەی تێکەڵکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات لە پێکهاتەی سەربازی حکوومەتی سووریادا هەبێت، کە بەپێی ئەو پرۆژەیە هێزە ئێزیدییەکان چەکەکانیان ڕادەستی حکوومەت دەکەن و ئەندامانی شایستەی گرووپەکە دەخرێنە ناو هێزە ئەمنییەکان و سوپای عێراقەوە.
دوابەدوای کۆبوونەوەیەکی نێوان هاوپەیمانی دۆزی ئێزیدی و عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عێراق، حکومەتی بەغدا ڕایگەیاند: یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال کە پێکهاتوون لە هێزە ئێزیدییەکانی سەر بە پارتی کرێکارانی کوردستان، دەست بە پرۆسەی ڕادەستکردنی چەکەکانیان بە حکومەت دەکەن و ئەندامانی شایستەش دەخرێنە ناو پێکهاتە سەربازییەکانی عێراقەوە.
وردەکارییەکانی ئەم پلانە تا ئێستاش تاوتوێ دەکرێت و یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال هێشتا هەڵوێستی فەرمی خۆیان لەو بارەیەوە ڕانەگەیاندووە.
ئەم پێشهاتە لەکاتێکدایە ڕێککەوتنی شنگال لە نێوان هەولێر و بەغدا کە لە ساڵی 2020 بە پاڵپشتی نەتەوە یەکگرتووەکان گەیشتە بواری جێبەجێکردن، تا ئێستاش بە تەواوی جێبەجێ نەکراوە.
ڕێککەوتنەکە جەخت لەسەر کشانەوەی گرووپە چەکدارەکان لە شنگال و دانانی پارێزگارێکی نوێ و ئاوەدانکردنەوەی ناوچەکە دەکاتەوە.
بەرپرسانی هەرێمی کوردستان بەردەوامن لە پێداگری لەسەر جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە و بە بەشێک لە پرۆسەی ئاساییکردنەوەی دۆخی ئەمنی و ئیداری شنگال دەزانن.
بەڵام پێشنیارە نوێیەکەی بەغدا دەتوانێت ڕێگایەکی جیاواز بۆ دیاریکردنی چارەنووسی یەکەکانی بەرخۆدانی شنگال دروست بکات؛ ڕێگایەک کە بە وتەی هەندێک لە چالاکوانانی ئێزیدی، سەرنجی لەسەر تێکەڵ بوونیان لەگەڵ پێکهاتە فەرمیەکانی حکوومەتدایە نەک کشانەوەی تەواوەتی هێزەکانی گرووپەکە.
میرزا دینایی دامەزرێنەری ڕێکخراوی “ماڵی پێکەوەژیان” لە شنگال ڕایگەیاند: ئێزیدییەکان و یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال دەیانەوێت ڕێککەوتنێکی هاوشێوەی ڕێککەوتنی یەکخستنی هێزەکانی سوریای دیموکرات بکەن. موراد ئیسماعیل، ئەندامی ئێزیدی لە پەرلەمانی عێراق و سەرۆکی هاوپەیمانی “دۆزی ئێزدی” هەروەها ڕایگەیاندووە کە پێشنیارەکەی بەغدا ڕاستەوخۆ نیگەرانییەکانی ئێزیدی دەکاتە ئامانج، بەتایبەتی لە بواری ئاسایشدا. جەختیشی کردەوە کە پێویستە وردەکاری پلانەکە لە ڕێگەی لیژنەی ئەمنیەوە ڕوون بکرێتەوە.
لەلایەکی دیکەوە نایف شەممو، بەرپرسی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی ئیدارەی خۆسەری شنگال بە ماڵپەڕی کەرکوک ناو-ی ڕاگەیاند، یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال ڕەزامەندییان دەربڕیوە بە ڕادەستکردنی چەکەکانیان لە بەرامبەر تێکەڵبوونیان بە هێزە ئەمنییەکانی عێراق، ئەمەش ئیدیعایەک کە تا ئێستا بە فەرمی لەلایەن خودی گرووپەکەوە پشتڕاست نەکراوەتەوە.
هەروەها حکومەتی عێراق لیژنەیەکی باڵای بۆ بەدواداچوون بۆ دۆسیەی شنگال پێکهێناوە، یەکێک لە ئەرکەکانی بریتی دەبێت لە لێکۆڵینەوە لە پرۆسەی تێکەڵکردنی یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال لەناو دامەزراوە ئەمنییەکاندا.
ئەم پلانە لە کاتێکدایە کە یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال لە ساڵی ٢٠١٤ لە دوای هێرشی داعش و ژینۆساید دژی ئێزیدییەکانی شنگال پێکهێنران. تورکیا ئەو گرووپە بە سەر بە پارتی کرێکارانی کوردستان دەزانێت و لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار پێگە و فەرماندەکانی لە شنگال بە هێرشی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کردۆتە ئامانج. لەگەڵ دەستپێکردنی پرۆسەیەکی نوێی ئاشتی لە نێوان تورکیا و پارتی کرێکارانی کوردستان، ئەم هێرشانە وەستان.
پاڵپشتی ئەم دواییەی دەسەڵاتدارانی تورکیا بۆ پلانی یەکگرتنەوەی یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگال هەروەها ئەوە دەردەخات کە دۆسیەی ئەو گرووپە لە دوای پێشهاتە ناوچەییەکان چووەتە قۆناغێکی نوێوە. عومەر چەلیک، وتەبێژی پارتی داد و گەشەپێدانی تورکیا، پلانی یەکگرتنەوەی یەکینەکانی بەرخۆدانی شەنگالی بە زۆر گرنگ وەسف کرد.
هەروەها مستەفا قەرەسو ئەندامی کۆنسەی بەڕێوەبەریی کۆما جڤاکێن کوردستان لە ٨ی ئەیلولدا ڕایگەیاند کە یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال دەیانەوێت هێزی بەرگری ئەو گرووپە بخرێنە ناو سوپای عێراقەوە.
هەروەها زوبەیر ئایدار، ئەندامێکی دیکەی ئەنجومەنی جێبەجێکاری ڕێکخراوەکە، گفتوگۆکانی نێوان یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال و حکومەتی عێراقی ڕاگەیاند و جەختی لەسەر ڕەخساندنی دەرفەت بۆ خودی ئێزیدییەکان کرد بۆ بەڕێوەبردنی ناوچەکە.
بەڵام زمکان عەلی سەلیم، مامۆستای زانستە سیاسییەکان لە زانکۆی سلێمانی، پێی وایە کە گوشار لەسەر یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال تەنانەت پێش دەستپێکردنی پرۆسەی ئاشتی تورکیا هەبووە.
بە وتەی ناوبراو، ئەو گرووپە لەژێر فشاری هێزە ئەمنییەکانی عێراق و گرووپە چەکدارەکانی عێراق و پارتی دیموکراتی کوردستاندایە و هەروەها بەشێک لە پەیوەندییەکانی لەگەڵ هێزەکانی سووریای دیموکراتیش لەدەست داوە.
پێشنیاری کردووە کە نزیکبوونەوەی یەکەکانی بەرخۆدانی شنگال لە حکومەتی بەغدا سەرەتای کۆتایی هاتنی ڕۆڵی سەربازی سەربەخۆی ئەو گرووپەیە لە ناوچەکەدا؛ بەڵام گۆڕینی ناسنامە و یەکخستنی تەواوەتی گروپێکی چەکدار لە پێکهاتەی فەرمی حکومەتدا پرۆسەیەکی کات بەفیڕۆدەر دەبێت و وابەستەی سەقامگیری ناوچەکە دەبێت.
لەبەرامبەردا، پەری ئیبراهیم، دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری جێبەجێکاری دامەزراوەی ئازادی ئێزیدی، هەندێک جیاوازی لە نێوان دۆخی شنگال و ئەزموونی هێزەکانی سوریای دیموکراتدا کێشاوە. ئەو پێی وایە حکومەتی بەغدا دەتوانێت دەسەڵاتی زیاتر بۆ ئێزیدییەکان لەبەرچاو بگرێت لەڕووی دەستەبەرکردنی ئاسایشی ناوچەکانیانەوە بە بەراورد بە دیمەشق و جەختی لەوە کردۆتەوە کە ئێزیدییەکان دەیانەوێت ڕۆڵی ڕاستەقینەیان هەبێت لە پێکهاتەی ئەمنی ئایندەی شنگالدا.
بەم پێیە ئێستا دۆسیەی یەکینەکانی بەرخۆدانی شنگال لە خاڵێکدایە کە دوو ڕێگای کراوەیە بۆی: جێبەجێکردنی ڕێککەوتنی هەولێر- بەغدا لە ساڵی 2020 بە ئامانجی داڕشتنەوەی تەواوەتی پێکهاتەی ئیداری و ئەمنی شنگال، یان پێکهێنانی ڕێککەوتنێکی نوێ کە تیایدا هێزە ئێزیدییەکان هاوشێوەی ئەوەی لە ڕێککەوتنی دیمەشق لەگەڵ هێزەکانی سوریای دیموکراتدا پێشنیارکرابوو، لە هێزێکی چەکداری سەربەخۆوە بگۆڕدرێن بۆ بەشێک لە پێکهاتە فەرمییەکانی شنگال دۆخ. چارەنووسی ئەم پرۆسەیە تاڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە وردەکارییەکانی ڕێککەوتنی ئەمنی بەغدا و ڕادەی ئەو دەسەڵاتانەی کە بە ئێزیدییەکان دەدرێن و چۆنیەتی ئیدارەدان و مسۆگەرکردنی شنگال دوای یەکخستنی هێزەکان.
Your Comment